جراحی تیروئید چگونه انجام می‌شود؟ راهنمای عمل و انتخاب جراحوجود ندول، گواتر یا اختلال در عملکرد تیروئید همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست. بسیاری از بیماری‌های این غده با دارو، پیگیری دوره‌ای یا روش‌های غیرجراحی کنترل می‌شوند؛ اما در برخی شرایط، عمل تیروئید مناسب‌ترین گزینه برای درمان یا رسیدن به تشخیص قطعی است.دکتر کیوان آقازاده، متخصص گوش، حلق و بینی و جراح بیماری‌های سر و گردن، دوره تخصص خود را در سال ۱۳۹۰ با کسب رتبه یک آزمون بورد تخصصی کشور به پایان رساند. ایشان از همان سال به‌عنوان عضو هیئت علمی در مرکز آموزشی بیمارستان امیراعلم فعالیت داشته و در زمینه جراحی‌های سر و گردن، آموزش رزیدنت‌های تخصصی و انتشار مقالات پژوهشی بین‌المللی سابقه دارد. دکتر آقازاده در حال حاضر دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی‌های سر و گردن است.
چه زمانی جراحی تیروئید ضروری می‌شود؟یکی از مهم‌ترین دلایل جراحی، تأیید سرطان تیروئید یا مشکوک بودن نتیجه نمونه‌برداری است. ندول‌های بزرگ، گواتری که بر نای یا مری فشار وارد می‌کند و توده‌ای که باعث دشواری در تنفس یا بلع شده است نیز ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.در بعضی بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید نیز زمانی که دارو یا ید رادیواکتیو مناسب یا مؤثر نباشد، جراحی مطرح می‌شود. انتخاب این روش باید پس از بررسی معاینه، سونوگرافی، آزمایش‌های هورمونی، نتیجه نمونه‌برداری و شرایط عمومی بیمار انجام شود.به نقل از مایو کلینیک:“How much of the thyroid gland is removed during thyroidectomy depends on the reason for the surgery.”ترجمه: «مقدار بافت تیروئیدی که در تیروئیدکتومی برداشته می‌شود، به علت انجام جراحی بستگی دارد.»منبعhttps://www.mayoclinic.org/tests-procedures/thyroidectomy/about/pac-20385195
انواع جراحی تیروئیدهمه بیماران به برداشتن کامل غده تیروئید نیاز ندارند. وسعت جراحی بر اساس نوع بیماری، محل و اندازه ندول، نتیجه نمونه‌برداری، درگیری یک یا هر دو لوب و احتمال گسترش بیماری به غدد لنفاوی مشخص می‌شود.
| نوع جراحی | چه بخشی برداشته می‌شود؟ | کاربرد معمول |
| لوبکتومی یا همی‌تیروئیدکتومی | یک لوب تیروئید و معمولاً بخش رابط میان دو لوب | برخی ندول‌های محدود به یک لوب، نتایج نامشخص نمونه‌برداری یا بعضی سرطان‌های کم‌خطر |
| تیروئیدکتومی کامل | تمام یا تقریباً تمام بافت تیروئید | برخی سرطان‌ها، گواتر بزرگ دوطرفه و بعضی موارد پرکاری تیروئید |
| جراحی غدد لنفاوی گردن | غدد لنفاوی درگیر یا مشکوک اطراف تیروئید | زمانی که بررسی‌ها احتمال یا وجود گسترش سرطان به غدد لنفاوی را نشان دهند |
در لوبکتومی، بخش باقی‌مانده تیروئید ممکن است بتواند هورمون کافی تولید کند؛ بااین‌حال، عملکرد آن باید پس از جراحی بررسی شود. پس از تیروئیدکتومی کامل، معمولاً مصرف داروی جایگزین هورمون تیروئید ضرورت پیدا می‌کند.برداشتن غدد لنفاوی یک جراحی مستقل برای تمام بیماران نیست و تنها در شرایط مشخص به عمل اصلی اضافه می‌شود. انتخاب نوع جراحی باید متناسب با وضعیت هر فرد باشد و نمی‌توان یک روش را برای همه بیماران توصیه کرد.
عمل تیروئید چگونه انجام می‌شود؟
عمل تیروئید معمولاً با بیهوشی عمومی انجام می‌شود. وسعت جراحی پیش از عمل و بر اساس تشخیص، نتیجه سونوگرافی و نمونه‌برداری تعیین می‌شود؛ بااین‌حال، گاهی یافته‌های حین جراحی نیز در تصمیم نهایی جراح نقش دارند.مراحل معمول جراحی عبارت‌اند از:
- بیهوشی و آماده‌سازی: بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد و وضعیت گردن برای دسترسی مناسب به تیروئید تنظیم می‌شود.
- ایجاد برش: جراح برشی افقی در قسمت پایینی گردن و معمولاً در امتداد یکی از خطوط طبیعی پوست ایجاد می‌کند.
- دسترسی به تیروئید: بافت‌های روی غده با دقت کنار زده می‌شوند تا لوب یا قسمت موردنظر تیروئید در دسترس قرار گیرد.
- شناسایی ساختارهای حساس: جراح مسیر عصب حنجره و غدد پاراتیروئید را بررسی می‌کند و تا حد امکان برای حفظ عملکرد آن‌ها تلاش می‌شود.
- برداشتن بافت موردنظر: بر اساس برنامه درمان، یک لوب یا تمام غده تیروئید برداشته می‌شود. در بیمارانی که جراحی به دلیل سرطان تیروئید انجام می‌شود، ممکن است غدد لنفاوی مشکوک نیز خارج شوند.
- بررسی آسیب‌شناسی: بافت خارج‌شده برای مشخص شدن نوع ضایعه و ویژگی‌های آن به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال می‌شود.
- بستن محل جراحی: پس از کنترل خونریزی، برش گردن با روش مناسب بسته و بیمار به بخش مراقبت‌های پس از بیهوشی منتقل می‌شود.
مدت و جزئیات جراحی برای همه بیماران یکسان نیست و به وسعت عمل، اندازه تیروئید و شرایط بافت‌های اطراف بستگی دارد.
عوارض احتمالی جراحی تیروئید
جراحی تیروئید نیز مانند هر عمل دیگری با عوارض احتمالی همراه است؛ اما نوع و شدت آن‌ها در همه بیماران یکسان نیست. وسعت جراحی، بیماری زمینه‌ای، شرایط توده و پیچیدگی عمل می‌توانند بر احتمال بروز عوارض اثر بگذارند.
تغییر صدا و عصب حنجره
اعصاب حنجره در نزدیکی تیروئید قرار دارند و در کنترل حرکت تارهای صوتی نقش ایفا می‌کنند. تحریک، کشیدگی یا آسیب این اعصاب ممکن است باعث گرفتگی، ضعف یا تغییر صدا شود. برخی تغییرات موقتی‌اند، اما ارزیابی صدای ماندگار یا رو به تشدید ضروری است.
کاهش کلسیم خون
غدد کوچک پاراتیروئید در پشت تیروئید قرار دارند و به تنظیم کلسیم خون کمک می‌کنند. کاهش موقت یا دائمی عملکرد این غدد، به‌ویژه پس از برداشتن کامل تیروئید، می‌تواند سطح کلسیم را کاهش دهد. گزگز اطراف دهان یا انگشتان و گرفتگی عضلات از علائمی هستند که باید به پزشک اطلاع داده شوند.
جای زخم و سایر عوارض
درد، تورم محدود و احساس کشیدگی گردن ممکن است در روزهای ابتدایی ایجاد شود. خونریزی، عفونت و تورم شدید کمتر شایع‌اند، اما در صورت بروز به بررسی سریع نیاز دارند. ظاهر جای زخم نیز معمولاً با گذشت زمان تغییر می‌کند و روند ترمیم آن در افراد متفاوت است.علائم زیر باید پس از جراحی به پزشک گزارش شوند:
- تورم سریع یا غیرعادی گردن
- دشواری در تنفس یا بلع
- خونریزی از محل جراحی
- تب، قرمزی یا ترشح از زخم
- گرفتگی صدای شدید یا ماندگار
- گزگز اطراف دهان و انگشتان یا گرفتگی عضلات
پیگیری توصیه‌های جراح و گزارش به‌موقع علائم غیرمعمول، بخش مهمی از مراقبت بعد از عمل است.
مراقبت‌ها و دوره نقاهت بعد از عمل تیروئید
پس از جراحی، محل برش باید مطابق دستور جراح تمیز و خشک نگه داشته شود. لمس یا خاراندن زخم، استفاده خودسرانه از پماد و پوشیدن لباس یا زیورآلات تنگ در اطراف گردن می‌تواند روند ترمیم را مختل کند.فعالیت‌های روزمره باید به‌تدریج از سر گرفته شوند. پیاده‌روی سبک معمولاً مانعی ندارد، اما بلند کردن اجسام سنگین و ورزش شدید باید تا زمانی که جراح اجازه دهد به تعویق بیفتد. زمان بازگشت به کار نیز به وسعت جراحی، وضعیت بیمار و نوع فعالیت شغلی بستگی دارد.اگر بیمار به‌دلیل لوله تنفسی بیهوشی دچار گلودرد یا ناراحتی هنگام بلع شده باشد، غذاهای نرم و مایعات می‌توانند در روزهای نخست راحت‌تر باشند. مصرف مسکن، مکمل کلسیم یا سایر داروها نیز باید دقیقاً مطابق نسخه انجام شود.پس از برداشتن کامل تیروئید، بیمار معمولاً به مصرف روزانه هورمون جایگزین تیروئید نیاز دارد. در جراحی یک لوب، نیاز به دارو به عملکرد بخش باقی‌مانده غده و نتایج آزمایش‌های بعدی بستگی خواهد داشت.به نقل از بیمارستان دانشگاهی کالج لندن www.uclh.nhs.uk“You should rest for two or three days when you get home.”ترجمه: «پس از بازگشت به خانه، بهتر است دو یا سه روز استراحت کنید.»دوره بهبودی برای همه افراد یکسان نیست. دستور جراح درباره مراقبت از زخم، فعالیت بدنی، داروها و زمان بازگشت به کار بر توصیه‌های عمومی اولویت دارد.
برای انتخاب جراح تیروئید به چه نکاتی توجه کنیم؟
جست‌وجوی بهترین جراح تیروئید در تهران نباید فقط بر اساس عنوان‌های تبلیغاتی انجام شود. برای انتخاب آگاهانه‌تر، بهتر است معیارهای قابل‌بررسی زیر در نظر گرفته شوند:
- تخصص و تجربه پزشک در جراحی تیروئید و توده‌های سر و گردن
- شناخت دقیق آناتومی گردن، عصب حنجره و غدد پاراتیروئید
- بررسی کامل سونوگرافی، نمونه‌برداری و آزمایش‌ها پیش از تصمیم‌گیری
- توضیح شفاف نوع جراحی، مزایا، محدودیت‌ها و عوارض احتمالی
- پاسخ‌گویی به پرسش‌های بیمار و ارائه برنامه مشخص برای پیگیری بعد از عمل
- همکاری با متخصصان آسیب‌شناسی، غدد و سایر اعضای تیم درمان در صورت نیاز
جراحی برای همه ندول‌های تیروئید ضروری نیست و وسعت عمل نیز باید متناسب با بیماری هر فرد انتخاب شود. ارزیابی دقیق پیش از جراحی و پیگیری منظم پس از آن، بخش مهمی از روند درمان محسوب می‌شود.برای کسب اطلاعات بیشتر درباره جراحی تیروئید، آمادگی پیش از عمل و مراقبت‌های پس از آن می‌توانید به وب‌سایت رسمی دکتر کیوان آقازاده به نشانی dr-aghazadeh.com مراجعه کنید.دکتر کیوان آقازاده دوره تخصص خود را در سال ۱۳۹۰ با کسب رتبه یک آزمون بورد تخصصی کشور به پایان رساند. ایشان از همان سال به‌عنوان عضو هیئت علمی در مرکز آموزشی بیمارستان امیراعلم فعالیت داشته و در زمینه جراحی‌های سر و گردن، آموزش رزیدنت‌های تخصصی و انتشار مقالات پژوهشی بین‌المللی سابقه دارد. دکتر آقازاده در حال حاضر دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی‌های سر و گردن است.